همکاری وسیع چین با دولت عربستان سعودی که دولتی غربگرا و نزدیک به آمریکاست، چنان وسیع است که چین در بیانیه مشترکش با عربستان سعودی اشاره‌ای هم به مسائل منطقه‌ای کرد و گفت، همکاری دو کشور برای تضمین صلح آمیزبودن برنامه هسته‌ای ایران تقویت می‌شود. در این بیانیه آمده که دوکشور (چین و عربستان) ازایران می‌خواهند تا با آژانس بین المللی انرژی اتمی همکاری کند و بر اهمیت احترام ایران به اصول حسن همجواری و عدم دخالت این کشور در امور داخلی کشورها تاکید می‌کنند. این برای اولین بار است که پکن حاضر شده برای خوشایند کشورهای عربی بیانیه‌ای علیه ایران را امضا کند.

این اتفاق باعث واکنش بسیاری از فعالان سیاسی شده است. در فضای توییتر بسیاری به قراردادهای تجاری وسیع چین و عربستان اشاره کرده و آن را به ضرر ایران دانستند. گروهی نیز امضای قرارداد بین عربستان و چین را معلول ضعف دولت ایران و تیم دیپلماتیک آن دانسته و معتقدند، ایران باید مانع از نزدیکی چین به عربستان می‌شد. برخی نیز از سیاست جدید عربستان سخن گفته و تاکید کردند که ریاض در حال دوری از غرب و نزدیک شدن به شرق است و این چرخش سیاسی، باعث همکاری عربستان و چین شده است.

به نظر می‌رسد این تحلیل‌ها تا حد زیادی ناقص هستند. آنچه در قلب قراردادهای عربستان و چین قرارداشته و باعث نزدیکی پکن و ریاض می‌شود نه تغییر سیاست این دو کشور یا ضعف تیم دیپلماتیک ایران بلکه رویکرد واقع‌بینانه این دو کشور به روابط بین الملل است. این چیزی است که در تحلیل‌های تحلیلگران کمتر به آن اشاره می‌شود.

سال‌هاست کشورهای مختلف مسائل استراتژیک بین المللی خود را از ایدئولوژی و نظام ارزشی خود جدا می‌کنند. آنچه برای بیشتر آنها مهم است، منافع ملی آنها است و بر اساس همین امر هم روابط اقتصادی و سیاسی خود را تنظیم می‌کنند.

چین کشوری است که می‌توان آن را نمونه اعلای این سیاست دانست. از دهه ۸۰ تاکنون، چینی‌ها سعی کردند روابط اقتصادی و بین المللی خود را از ارزش‌های کمونیستی داخلی خود جدا کنند. آن‌ها سیاست «درهای باز» را دنبال کرده و علی رغم سیاست مائو، خود را به اقتصاد جهانی متصل کرده و با کشورهای غربی و لیبرال روابط سیاسی تجارت محور برقرار کردند.

کشور عربستان سعودی هم در دهه اخیر، سیاست چین را پی گرفته است. تا ۱۵ سال پیش، عربستان کشوری بسته بود که مغرورانه خود را پادشاه منطقه می‌دانست اما در مسائل بین الملل تابع تمام و کمال آمریکا بود.

عربستان و چین در حالی با هم رابطه اقتصادی و سیاسی برقرار می‌کنند که آب از آب هم تکان نمی‌خورد. حتی آمریکا که متحد قدیمی عربستان است به قراردادهای اقتصادی پر و پیمان ریاض و پکن اعتراض نمی‌کند. علت این است که قرارداد عربستان و چین و سفرشی جین پینگ به ریاض «اهداف حیاتی» غرب را نشانه نگرفته است.

مقصود از اهداف حیاتی منافع کلان استراتژیک یا امنیتی غرب است. سفرشی جین پینگ توسط غرب و رسانه‌هایش سفری اقتصادی تفسیر شد نه امنیتی.

به این ترتیب هم چین و هم عربستان بر رفتار دیپلماتیک خود تسلط دارند. آن‌ها می‌دانند دامنه همکاری‌های خود را تا چه اندازه گسترش دهند و در کدام بخش‌ها از هم دوری کنند. به همین خاطر، بدون تحریک و دخالت غرب به همکاری اقتصادی با هم می‌پردازند.

متاسفانه سیاست چین و عربستان سعودی توسط دولت ابراهیم رئیسی در ایران پیگیری نمی‌شود. تهران در ماه‌های اخیر نتوانسته منافع ملی خود را از ایدئولوژی خود جدا کند و هر فعل سیاسی و بین المللی آن با مارک و نشان ایدئولوژیک شناخته می‌شود. مسائل ایدئولوژیک به راحتی امنیتی می‌شوند و مسائل امنیتی هم به راحتی تهدیدکننده «اهداف حیاتی» یک یا چند کشور تعبیر می‌گردند.

به همین علت، کار ایران برای روابط تجاری یا سیاسی با کشورهای دیگر سخت است. جالب اینکه خود ایران هم با همین رویکرد امنیتی روابط تجاری و بین المللی کشورهای دیگر را رصد می‌کند و گمان دارد که ارزش‌های داخلی و ایدئولوژی‌های حاکم بر نظام سیاسی از منافع اقتصادی و تجاری ملی جداشدنی نیستند اما واقعیت این است که آنچه در مسائل دیپلماتیک حاکم است، «منفعت» است و منفعت فوق هرگونه ایده و ارزشی قرار می‌گیرد. با این وجود واقعیت این است که همنوایی چین با کشورهای عربی منطقه هشداری به ایران است که تشدید تنش با غرب، فرصت نگاه به شرق را نیز تهدید کرده است. پکن به دنبال متحدانی نیست که برای این کشور هزینه‌تراشی کنند. به این ترتیب برای تأمین نیاز انرژی خود، ریاض را به تهران ترجیح داده است.

در کنار این ترجیح، رفتار رسانه دولتی چین در گفتگو با فرزند شاه سابق ایران هم حساسیت‌انگیز شده و واکنش‌هایی در پی داشته است.

آیا دولت رئیسی که پرونده چین را از علی لاریجانی گرفت، توان بازگرداندن قطار رابطه با چین به ریل سابق خود را دارد؟ فعلاً نشانه‌ای از این توانایی دیده نمی‌شود. منبع: خبر فوری

ادامه از صفحه یک:

و یا مساله جزایر سه گانه را با دیپلماسی و گفتگو حل کند. در عین حال، گردش قالب توجه دولت عربستان به سمت توسعه روابط با چین و فاصله گرفتن از آمریکا نیز حامل پیام‌ها و معانی خاصی است. از این رو، اینطور به نظر می‌رسد که سفر اخیر رئیس جمهور چین به عربستان سعودی حامل سه پیام عمده و محوری است که توجه به آن‌ها کاملاً ضروری به نظر می‌رسد.

1 - چین قائل به عملگرایی در سیاست خارجی است

یکی از نخستین پیام‌های سفرشی جین پینگ به عربستان سعودی و همراهی وی با لفاظی های ضدایرانی اعرابِ حاشیه خلیج فارس علیه کشورمان این است که اساساً پکن در عرصه سیاست خارجی خود قائل به روابط راهبردی نیست و صرفاً عملگراییِ مطلق را پیشه می‌کند. این بدان معناست که چین با منفعت محوریِ مطلق، فقط و فقط به دنبال تأمین منافع و اصول مطلوب خود است و در این مسیر، هیچ پیوند مستحکمی را نیز با هیچکدام از بازیگران حاضر در محیط بین المللی ندارد. موضوعی که بایستی زنگ هشدار را در ایران به صدا درآورد و کشورمان به طور خاص در مورد آینده رویکردها و مواضع دولت چین در رابطه با ایران، مواضع جدی، مشخص و واقع بینانه‌ای را اتخاذ کند تا از این طریق، از واردآمدن هزینه‌های فزاینده به کشورمان جلوگیری شود.

2 - سعودی‌ها از رابطه با آمریکا سرخورده هستند

یکی دیگر از پیام‌های سفر اخیرشی جین پینگ رئیس جمهور چین به عربستان و استقبال سعودی‌ها از این مساله و امضا توافقات گسترده میان دو طرف این است که اساساً سعودی‌ها در برهه زمانی کنونی از رابطه با آمریکا که شریک و متحد سنتی سابق آن‌ها است، سرخورده شده‌اند. در واقع، عربستان سعودی در سال‌های اخیر در قالب مجموعه‌ای از رخدادهای منطقه‌ای و بین المللی دریافته که آمریکایی‌ها در رابطه با آن حاضر به خطر انداحتن منافع خود نیستند و اساساً این ادعا که رهبران آمریکایی سال‌ها تاکید داشته‌اند عربستان باید نیازهای انرژی آمریکا را تأمین کند و در نقطه مقابل، آمریکا نیز تضمین‌های امنیتی را در اختیار سعودی‌ها قرار می‌دهد و همه جوره از این رژیم در برابر تهدیدات خارجی حراست می‌کند، چندان واقع بینانه نیست. موضوعی که نمودهای عینی خود را در چهارچوب حملات گسترده حوثی‌های یمنی در سال‌های اخیر به عمق خاک عربستان به وضوح نشان داده است. از این رو، سعودی‌ها سعی دارند تا مسیر کلی سیاست خارجی خود را در جهان متلاطم کنونی صرفاً روی آمریکا شرط بندی نکنند و گزیه های جایگزین را نیز برای خود فعال سازند. البته باید توجه داشت که رژیم سعودی از طریق توسعه روابط با چین، عملاً نوعی توازن را در روابط خود با پکن و واشینگتن به عنوان دو رقیب و قدرت برجسته جهانی برقرار می‌کند که این موضوع می‌تواند به نفع منافع ملی این کشور باشد و اهرم‌های فشار زیادی را علیه آمریکایی‌ها در اختیار رژیم سعودی قرار دهد. در عین حال، سعودی‌ها از طریق توسعه روابط با چین و استقبال از این روند، به نوعی به جهان این سیگنال را نیز می‌رسانند که به خوبی فهمیده‌اند که کریدورهای آینده قدرت جهان در اختیار قدرت‌های شرقی است و عربستان سعودی از همین حالا جهت تأمین منافع ملی راهبردی خود، در حال تطبیق با این روند است.

3 - ضرورت تغییر نگرش به حوزه سیاست خارجی در ایران

در نهایت باید گفت که سفر اخیرشی جین پینگ به عربستان سعودی و امضای برخی توافقات با دولت این کشور و اراده دو طرف جهت توسعه روابط، حامل درس‌هایی روشن برای ایران نیز است. توجه داشته باشیم که رئیس جمهور چین سال 2016 و مدت‌ها قبل از سفر اخیرش به عربستان، در سفری مهم به ایران آمد و در آن دوره توافقاتی گسترده‌ای میان دو طرف امضا شد و در مورد آن‌ها رایزنی صورت گرفت. با این حال، ساختار بوروکراتیک و پیچیده دستگاه دیپلماسی و دیگر بخش‌های اقتصادی و سیاسی کشور، تا حد زیادی سبب شده تا توافقات با چین، نتایج و دستاوردهای ملموسی را از خود علی رغم گذشت چندین سال به همراه نداشته باشد. در این چهارچوب، جدای از کُندی عملکرد قابل توجه ساختارهای بوروکراتیک در کشورمان، باید بپذیریم که سیاست خارجی ایران نیز در مواجهه با فرصت‌های اینچنینی اندکی کُند عمل می‌کند. این در حالی است که در عرصه سیاست خارجی، صید و شکار فرصت‌ها و هدر ندادنشان، امری حیاتی است و فرصت امروز، لزوماً در فردا همچنان باقی نیست و اگر از آن استفاده نشود، راه جهت استفاده دیگران از آن فراهم می‌شود. از این رو، به نظر می‌رسد که بنیان‌های عملگرایانه سیاست خارجی ایران نیز باید تا جای ممکن تقویت شوند.

مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گفت‌وگویی به سوالاتی درباره آخرین تحولات برنامه هسته‌ای ایران و همکاری آن با آژانس پاسخ داد.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گفت‌وگو با این شبکه در پاسخ به سوالی درباره آغاز غنی‌سازی ۶۰ درصدی اورانیوم در تاسیات فردو، گفت: مطمئناً این میزان به سطح تسلیحاتی نزدیک‌تر است. سطح تسلیحاتی ۹۰ درصد است و این میزان ۶۰ درصد است. هیچ کسی نمی‌گوید که آن‌ها در حال تولید تسلیحات اتمی هستند اما در عین حال واضح است که انباشت مداوم مواد [هسته‌ای] در این سطوح بالا، مستلزم حضور متمرکز و جامع‌تر بازرسان آژانس است تا ببینند که همه چیز سر جای خود است.

گروسی در ادامه گفت: در عین حال ما در زمینه برخی شفاف‌سازی‌ها از سوی ایران با مشکلاتی مواجه بوده‌ایم [شفاف‌سازی] درباره ذرات اورانیوم یافت‌شده توسط بازرسان ما که در اصل نباید در معرض هیچ گونه فعالیت هسته‌ای قرار می‌گرفتند. نیاز به شفافیت است.

او در پاسخ به این که آیا وقتی ایران اعلام می‌کند گازدهی به سانتریفیوژهای جدید را آغاز کرده است، این به معنای پیشروی سریع‌تر به سوی غنی‌سازی در سطوحی بی سابقه است، گفت: این یعنی در حال انجام دادن کاری هستند که پیش‌تر گفته بودند و با سرعت انجامش می‌دهند. آن‌ها به سرعت در حال افزایش چشم‌گیر ظرفیت غنی‌سازی هستند و بنابراین، انباشت اورانیوم غنی‌شده نیز بالا می‌رود.

مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ادامه این گفت‌وگو در پاسخ به این که افزودن آبشار جدید سانتریفیوژها در تاسیسات فردو و نطنز در فعالیت‌های هسته‌ای ایران به چه معناست، گفت: این به معنای عزمی برای غنی‌سازی بییشتر و سریع‌تر است. اگر به عقب بازگردیم و به توافق هسته‌ای نگاه کنیم، این توافق اجازه فعالیت حدود ۵ هزار مورد از سانتریفیوژهای IR-۱ را می‌داد که نسل قدیمی‌تری از سانتریفیوژها بودند؛ توافق شده بود که این طور باشد. الان در حال پیش رفتن به سوی IR-۲، IR-۴، IR-۶ هستیم؛ بیش از ده‌ها آبشار سانتریفیوژها. این یعنی آن‌ها در حال پیشروی و غنی‌سازی بیشتر از چیزی هستند که پیش‌تر توافق شده بود. واضح است که این در بر دارنده یک پیام است.

او در این راستا گفت: در صورت همکاری خوب با آژانس، آن‌ها حق غنی‌سازی اورانیوم را دارند. غنی‌سازی اورانیوم به خودی خود ممنوع نیست. اما باید بدانید که وظیفه دارید اطمینان‌سازی کنید و تضمین بدهید که تمام فعالیت‌هایتان درست است و انحرافی در مواد هسته‌ای برای اهداف غیرصلح‌آمیز وجود ندارد. در این زمینه، ما [آژانس و ایران] هنوز در مواردی اتفاق نظر نداریم. تمام حرف ما همین است. ما باید بنشینیم و باهم صحبت کنیم.

گروسی بیان کرد: ما برخی فعالیت‌های بازرسی را در ایران انجام می‌دهیم واین طور نیست که آژانس اصلاً در ایران حضور نداشته باشد. اما ظرفیتی که ما [در بازرسی] داریم، پی‌درپی کاهش یافته است. آن‌ها در ماه ژوئن ۲۷ دوربین را خاموش کردند که قبلاً به طور داوطلبانه خواسته بودند فعال باشد. وقتی چنین کاری انجام می‌دهید، پیامی که منتقل می‌کنید این است که می‌خواهید دید جامعه بین‌المللی کم شود. چرا این طور است؟ حرف ما این است که این ایده خوبی نیست؛ با آژانس همکاری کنید، کارتان شفاف باشد و با ما کار کنید.

مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در پاسخ به سؤال دیگری درباره نقش برجام در میزان ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران گفت: برجام یا آن‌چه از آن باقی مانده است، در عمل بی‌ربط شده است. این توافق باید احیا شود و فکر می‌کنم شاید کورسوی امیدی وجود داشته باشد که بتوان این کار را انجام داد؛ این موضوع به طرفین مذاکرات بستگی دارد. من مذاکره‌کننده نیستم، بلکه فقط تضمین‌کننده و بازرس آن هستم. ما امیدواریم که این کار انجام شود اما باز هم می‌گویم که اگر ظرفیت بازرسی آژانس را کاهش بدهید، من چطور می‌توانم متضمن این شوم که اطلاعات درباره مبنای کار در فعالیت هسته‌ای ایران موثق [و طبق معیارهای تعیین‌شده در توافق] است. من در تلاشم همکاران ایرانی‌ام را متقاعد کنم که بپذیرند بدون ما، تضمین‌هایی که مورد نیاز است، موثق نخواهد بود.

او درباره همکاری‌های ایرانی و آژانس گفت: سطح همکاری ما اصلاً به سطحی که باید باشد، نزدیک نیست. ما گفت‌وگوی سطح بالایی از نظر سیاسی داشتیم که دیگر این طور نیست. گاهی اوقات سفر بازرسان ما بدون دلیل موجهی به تعویق می‌افتد. بنابراین، همه چیز بسیار خسته‌کننده و دشوار است. حرف ما این است که باید این وضع را فوراً تغییر دهیم. گروسی در ادامه تاکید کرد که فعالیت آژانس انگیزه‌های سیاسی ندارد، گفت: وظیفه آژانس بیان وقایع به همان شکلی است که وجود دارند. فقط واقعیت است. اگر واقعیت خوشایندتان نیست، تغییرش دهید. مدیرکل آژانس همچنین درباره پاسخ به سؤالات آژانس، گفت که «پاسخ به سؤالات آژانس، اختیاری و انتخابی نیست، یک وظیفه است.»

ادامه از صفحه یک:

که برخی نهادها و شرکت‌های آمریکایی فعال در حوزه فضا، قراردادهایی را با دولت آمریکا امضا کرده‌اند تا حداقل 500 کیلوگرم از ماده معدنی هلیوم-3 را به دولت این کشور و راکتورهای اتمی آن در بازه زمانی میان سال‌های 2028 تا 2032 تحویل دهند.

برخلاف کره زمین که توسط میدان مغناطیسی خاصی حراست می‌شود، کره ماه با حجم قابل توجهی از عنصر هلیوم-3 توسط بادهای خورشیدی بمباران شده است. این مساله موجب شده تا کره ماه 100 برابر بیشتر از کره زمین دارای منابع هلیوم-3 باشد. در این رابطه، با توجه به فناوری‌های پیشرفته و امکان استفاده از ایستگاه‌های فضایی، حتی می‌توان به طور مستقیم انرژی برق را که از عنصر هلیوم-3 تولید می‌شود، به زمین فرستاد (از طریق اتصال ماکروویو یا لیزر به زمین).

ایالات متحده آمریکا به طور خاص در دوران ریاست جمهوری ترامپ با تشکیل نیروی فضایی به عنوان جدیدترین شاخه نظامی خود، عملاً توجه ویژه‌ای را به این حوزه (حوزه فضا) معطوف ساخت. این نهادِ تازه تأسیس، فضای ماورای جو را به مثابه حوزه‌ای که از نظر فیزیکی و حقوقی برای فعالیت‌های انسانی جایِ کار دارد معرفی نمود. آمریکا در این رابطه اشاره‌ای به اینکه این حوزه به تمامی مردم جهان تعلق دارد نکرده و عملاً زمینه را برای استفاده خود از آن بدون هرگونه همکاری بین المللی هموار ساخته است. در این رابطه، «ناسا» نیز به طور خاص از قصد خود جهت ساخت یک پایگاه دائمی در مدار ماه خبر داده که این مساله هم می‌توان روند استخراج مواد اولیه و معدنیِ غنی ماه برای این کشور را تسریع کند. در نقطه مقابل، چین نیز با نزدیکی به روسیه سعی دارد تا یک پایگاه تحقیقاتی مشترک را در کره ماه بسازد. مسال ای که رد آینده نزدیکی می‌تواند از تشدید رقابت‌ها میان قدرت‌های جهانی جهت تسخیر مواد اولیه موجود در فضا و انتقال آن‌ها به کره زمین خبر دهد».